Typ: Myśliwiec pościgowy. Załoga 1 osoba.

Historia: Prace nad PZL P.11 rozpoczął inż. Zygmunt Puławski na początku 1931 roku. Zbudowano trzy prototypy będące rozwinięciem PZL P.7 z mocniejszym silnikiem. Po tragicznej śmierci inż. Puławskiego w marcu 1931, prace kontynuował zastępca inż. Z. Puławskiego, inż. Wsiewołod Jakimiuk. Prototyp P.11 został oblatany w sierpniu 1931 roku. Pierwszym wariantem zamówionym przez wojsko w liczbie 50 sztuk, jako model przejściowy, był P.11a. Swym wyglądem i konstrukcją przypominał on P.7. Napędzał go produkowany w Polsce na licencji silnik gwiazdowy Bristol Mercury IV S2 o mocy 500/550 KM. Obliczenia aerodynamiczne i wytrzymałościowe dla samolotu PZL P.11 wykonał inż. Piotr Bielkowicz.

W lecie 1934 powstały pierwsze samoloty próbne nowego wariantu P.11c, którego produkcję seryjną rozpoczęto pod koniec roku. Tę najbardziej znaną wersję wyróżniał nowy udoskonalony kadłub z obniżonym silnikiem, co wydatnie poprawiało widoczność z kabiny pilota, w tym samym celu poprawiony płat skrzydła, poprawiono też statecznik pionowy. Łącznie wyprodukowano 155 samolotów tej wersji. Powszechnie podawana w starszej literaturze liczba 175 samolotów jest zawyżona. Na uzbrojenie polskich eskadr lotniczych samoloty te wchodziły od 1935 do 1937 roku.

Zainteresowanie nową konstrukcją wyraziła Rumunia, która w kwietniu 1933 r. zamówiła 50 maszyn oznaczonych jako P.11b. Były one dostarczane począwszy od lata 1934 roku. Samoloty te od P-11a różniły się silnikiem. Wykorzystano jednostkę napędową Gnome-Rhône 9Krsd o mocy 500/515 KM. Po opracowaniu modelu P.11c Rumunia uzyskała bezpłatnie (zgodnie z zapisami umowy z roku 1933) jego licencję i rozpoczęła produkcję nowego modelu w fabrykach IAR. IAR P.11f był wariantem P.11c z silnikiem Gnome-Rhone 9Krse (560/610 KM). Od 1936 roku zakłady Industria Aeronautica Romana wyprodukowały 95 maszyn tego typu.

W latach 1933-1934 P.11 był jednym z najnowocześniejszych samolotów myśliwskich na świecie. Szybki postęp w technice lotniczej sprawił jednak, że w 1939 roku była to maszyna już przestarzała. Wprowadzony pod koniec 1938 roku na wyposażenie eskadr bombowych PZL-37 Łoś był szybszy od P.11 o około 80 km/h na wysokości 3000 m, a używany przez Luftwaffe w 1939 myśliwce Messerschmitt Bf 109 miał prędkość przelotową ok. 350 km/h, a maksymalną ok. 500 km/h, a dla bombowców Heinkel He 111 te osiągi wynosiły odpowiednio ok. 310 km/h i 400 km/h w wersji "c" P.11 mógł osiągnąć co najwyżej 375 km/h. Wobec braku nowoczesnych następców dla P.11 takich jak PZL-50 Jastrząb, które znajdowały się dopiero na linii produkcyjnej (pierwsze 5 egzemplarzy), "jedenastka" stanowiła ciągle trzon lotnictwa Wojska Polskiego.

Wobec rosnącego zagrożenia ze strony III Rzeszy i dużych opóźnień programu PZL-50, jako tymczasowe rozwiązanie opracowano wersję P.11g Kobuz. Zastosowany w tym modelu został nowy mocniejszy silnik Bristol Mercury VIII (835 KM), przewidywany początkowo dla PZL-50, oraz zamknięta kabina pilota. Tuż przed wybuchem wojny w sierpniu 1939 roku zdołano oblatać tylko prototyp, który osiągnął wciąż zbyt małą jak na potrzeby konfrontacji z niemieckimi myśliwcami prędkość 390 km/h. Został ewakuowany z Warszawy do Wielicka. Wziął on udział w walkach w kampanii wrześniowej zestrzelono z niego jeden samolot niemiecki, oraz uszkodzono drugi (pilot H. Szczęsny).

Samoloty PZL P.11 znajdujące się na wyposażeniu większości eskadr myśliwskich brały aktywny udział w walkach powietrznych podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku. Zbyt powolne, i nieliczne nie mogły w znaczący sposób przeciwstawić się nowoczesnym, mającym zdecydowaną przewagę siłom Luftwaffe. Prędkość maksymalna samolotu myśliwskiego Bf 109D była wyższa o około 135-140 km/h, samolotu bombowego Do 17 o około 60-65 km/h, samolotu nurkującego Ju 87 o około 30 km/h, a samolotu bombowego He 111 o około 25-30 km/h. Znacznie gorsze, w porównaniu do niemieckich maszyn, osiągi prędkości rekompensowała w dużym stopniu większa zwrotność, mały promień skrętu P.11, duża prędkość wznoszenia i nurkowania, dobra widoczność z kabiny, oraz doskonałe umiejętności pilotów. Pewne znaczenie miała także wypracowana w trakcie walk powietrznych taktyka atakowania formacji bombowych w locie nurkowym od przodu z wykorzystaniem przewagi wysokości, oraz otwieranie ognia z odległości poniżej 100 metrów. Dodatkowo zastosowany silnik gwiazdowy był mniej podatny na uszkodzenia niż silnik rzędowy powszechnie stosowany w samolotach niemieckich. Pomimo znacznej przewagi niemieckiej polscy piloci myśliwscy zgłosili i udokumentowali 110 zestrzeleń pewnych i 16 prawdopodobnych przy stracie 118 maszyn własnych co daje współczynnik zestrzeleń powyżej 1:1.

Konstrukcja: Całkowicie metalowy górnopłat, płat mewi (Puławskiego lub polski), podwozie stałe dwudźwigniowe, pokrycie metalowe.

Napęd:
P.11/I - Jupiter 9Asb, o mocy 379 kW (515 KM),
P.11/II - Gnome-Rone 9K o mocy 390 kW (530 KM),
P.11/III - Mercury IV/A o mocy 408 kW (555 KM),
P.11a - Mercury IVS2 o mocy 380 kW (517 KM),
P.11b - Gnome-Rone 9Krsd o mocy 386 kW (525 KM),
P.11c - Mercury VS2 lub VIS2 o mocy 434 kW (590 KM),
P.11f - Gnome-Rone 9Krse o mocy 438 kW (595 KM),
P.11g - Mercury VIII o mocy 618 kW (840 KM)

Uzbrojenie: Dwa km kal.7,9 mm.

Literatura:
Polskie Konstrukcje lotnicze 1893-1939 - Andrzej Glass - WKiŁ Warszawa 1977